Diplom endi ish kafolatlamaydimi

Internetda Nyu-York bo'yicha grafik tarqalyapti: 22–27 yoshdagi oliy ma'lumotli yoshlar orasida ishsizlik 7,3% ga yetdi, diplomsiz tengdoshlarida esa 7,1%. Ya'ni diplomlilar ko'rsatkichi yomonroq. 2011 yilda farq deyarli ikki baravar edi — 13,6% ga qarshi 7,3%.

Xulosa o'zi aytilib turganday: "diplom endi ish bermaydi". Grafikni oxirigacha o'qisak, manzara boshqacha chiqadi.

Grafik aslida nimani ko'rsatadi

O'sha grafikda to'rtta chiziq bor, va ko'pchilik faqat ikkitasiga qaraydi. Qolgan ikkitasi 28–55 yoshdagilar:

• oliy ma'lumotlilar — 3,5% atrofida;
• diplomsizlar — 6% atrofida.

Bu yerda farq yo'qolmadi, u deyarli ikki baravarligicha qoldi. Demak diplom qiymatini yo'qotgani yo'q. Qiyinlashgan narsa — birinchi ishga kirish. Diplom olgandan keyingi dastlabki besh yil.

Ikkinchi muhim tafsilot: bu Nyu-York raqamlari. AQSh bo'yicha umumiy ko'rsatkich hali ham eski tartibda: Nyu-York Federal zaxira banki ma'lumotiga ko'ra, 2026 yil mart holatiga 22–27 yoshli bakalavrlar orasida ishsizlik 5,6%, diplomsizlarda 7,2%. Farq saqlanib turibdi.

Ya'ni "diplom qadrsizlandi" degan gap — bitta shaharning raqamini butun dunyoga yoyish.

Bizdagi raqamlar boshqacha va qiziqroq

Yevropa ta'lim fondining 2026 yil iyulida chiqqan ishchi hujjatida O'zbekiston bo'yicha aniq raqam bor. U Bandlik vaziri ma'lumotiga tayanadi:

2024 yilda oliy ta'lim bitiruvchilarining 59 foizi diplom olgandan keyin darhol ishga joylasha olmagan.

Shu yerda to'xtab, keyingi raqamga qarang. O'sha paytda mamlakatda 350 mingdan ortiq bo'sh ish o'rni bor edi. Ulardan 112 mingtasi aynan oliy ma'lumot talab qilardi.

Ish o'rni bor edi. Bitiruvchi ham bor edi. Ular uchrasha olmadi.

Hujjat sababni ham aytadi: ish beruvchilar soha bo'yicha oldingi ish tajribasini talab qiladi. Diplom eshikni ochadi, lekin kim kirishini tajriba hal qiladi.

Yana bir nechta raqam, fonni tushunish uchun: 2024 yilda mamlakatda 342 ming yosh ishsiz hisoblangan. 16–29 yoshdagilarning 26,4 foizi na ishlaydi, na o'qiydi. 30 yoshgacha bo'lgan ishlovchilarning yarmi o'z-o'zini band qilgan — ko'pincha oila biznesida yordamchi sifatida.

Qizlar uchun to'siq balandroq

O'sha hujjatdagi yana bir raqam: yosh ayollar orasida ishsizlik 15,5%, yigitlarda 10%. Na ishlaydigan, na o'qiydiganlar ulushi esa yosh ayollarda 42%, yigitlarda 8,8%.

Bu farq shunchalik kattaki, mamlakatda ayollarning barcha sohalardagi ishtirokini oshirish bo'yicha alohida davlat dasturi qabul qilingan — oliy va o'rta maxsus ta'limdagi ulushni oshirish ham shunga kiradi.

Amaliy tomoni: uzoqdan ishlash va frilans bu yerda alohida ma'noga ega, chunki ular qatnov va joylashuv masalasini chetlab o'tadi. Bu hamma uchun yechim emas, lekin 42% raqamini ko'rganda e'tiborga olishga arziydi.

Bundan nima kelib chiqadi

"O'qimang" degan xulosa kelib chiqmaydi. 112 ming ish o'rni aynan diplom talab qilgan — diplomsiz ularga ariza ham bera olmaysiz.

Kelib chiqadigan xulosa boshqa: diplomni kutib o'tirish strategiya emas. Agar to'siq tajriba bo'lsa, demak tajribani diplomdan oldin yig'ish kerak.

Amalda bu nimani anglatadi:

1. Tugatmasdan turib ishlashni boshlang. Kichik buyurtma, do'stingizning do'koniga sayt, dasturdagi amaliyot — birinchi yozuv qanday paydo bo'lgani ikkinchi darajali.
2. Tugallangan ishlar to'plami. Kimdir foydalanayotgan 3–5 ta loyiha, o'tilgan kurslar ro'yxatidan ko'proq narsani aytadi.
3. Vakansiya so'ragan vositalarni o'rganing, o'quv rejada borini emas. Ikkalasi har doim ham mos kelmaydi.
4. AI bilan ishlay olish. Bu endi alohida kasb emas, ko'p vakansiyada oddiy talab bo'lib qolyapti.

Bu qoida hamma joyda ishlamaydi

Diplom majburiy bo'lgan sohalar bor: tibbiyot, pedagogika, davlat xizmati, muhandislikning bir qismi. U yerda portfolio diplomni almashtirmaydi va almashtirmasligi ham kerak.

Yuqoridagi raqamlar o'rtacha holatni tasvirlaydi. Ular sizning shaxsiy holatingizni bashorat qilmaydi — 59% ichiga tushgan bitiruvchining ham, darhol ishga kirganining ham sabablari aniq.

Keyingi qadam

Agar hozir o'qiyotgan bo'lsangiz yoki diplom olib ish izlayotgan bo'lsangiz, birinchi ish uchun nima kerakligi haqida: Sertifikat yoki portfolio — qaysi biri ish beradi va Portfolio uchun 5 ta loyiha g'oyasi.

Termizda ish o'rinlarini qayerdan izlash kerakligi alohida mavzu: Termizda IT ish o'rinlarini qanday izlash.

Kasbni noldan o'zlashtirmoqchi bo'lsangiz, FullStack AI Engineer kursi aynan portfolio va amaliy loyihalar ustiga qurilgan — chunki yuqoridagi raqamlar bo'yicha ish beruvchi birinchi navbatda shuni so'raydi.

Manbalar: U.S. Census Bureau Current Population Survey (IPUMS) — Nyu-York ma'lumotlari; Nyu-York Federal zaxira banki, 2026 yil mart; Yevropa ta'lim fondi (ETF), "Uzbekistan: Active Labour Market Measures for Youth", 2026 yil iyul.